یکی از عوامل موثر و ثابت شده در شکل گیری هوش انسان، ژنتیک است. میزان وابستگی یک صفت به طبیعت (مزاج) و یا تربیت هر شخص از طریق مطالعات دانشمندان بر روی ویژگی های ژنتیکی مشخص خواهد شد. هر شخص با انجام تست های ژنتیکی که قبل از ازدواج انجام می شود، می تواند از انواع اختلالات ژنتیکی جسمانی و روانی احتمالی، آگاهی دقیقی پیدا کند. اما احتمال وجود موارد استثناء همواره به چشم می خورد؛ و آن نیز جهش های ژنتیکی هستند. هر شخصی می تواند با انجام آزمایش های ژنتیکی، اطلاعاتی مربوط به 3 نسل قبل را گردآوری نماید و با توجه به این اطلاعات نسبت به ازدواج اقدام نماید. لازم به ذکر است با توجه به این اطلاعات می توانیم ریسک ابتلا به یک بیماری را کنترل کرد. مثالی که در بین افراد مسن بسیار به چشم می خورد این است که برخی از این افراد به دلیل سابقه خانوادگی بیماری دیابت، از خورن قند امتناع می کنند. همچنین این افراد می توانند با اضافه کردن سبک غذایی سالم، احتمال ابتلا به قند خون را به حداقل آن کاهش دهد. در ادامه می خواهیم مواردی را که نیازمند  ارزیابی های جدی هستند را نام برده و به بررسی آنها بپردازیم. مواردی از قبیل: خویشاوند بودن یک زوج، مرگ نوزاد به هنگام زایمان، سقط یک نوزاد در زمان تولدش بیش از 2بار، سابقه ژنتیکی یک بیماری خاص در خود فرد و یا افراد خانواده یا خویشاوندان، انواع سرطان ها و اختلالات کروموزومی، نقص و یا توقف در دوره رشد. این موارد زنگ خطر بروز اختلالات ژنتیکی در خانواده محسوب می شوند.

ازدواج های فامیلی، وراثت و ژنتیک:

نتایج  تحقیقات نشان دهنده ی این موضوع است که در ازدواج های فامیلی، میزان بروز اختلالات ژنتیکی بیشتر است. بیماری های مادرزادي از قبیل: نقص هاي لوله عصبي، نـواقص بينـايي، نواقص قلبی، شنوایی و …. . مشابهت های وراثتی در یک زوج که به صورت خویشاوندی ازدواج می کنند، بیشترین تاثیر را بر روی اختلالات ژنتیکی ایفا می کنند. در افرادی که ازدواج فامیلی دارند و قبل از ازدواج نیز آزمایش های ژنتیک را انجام نداده اند، این احتمال وجود دارد که به دلیل مشابهت های وراثتی، ژن های معیوب و بیماری زایی را که به جنین منتقل کنند و باعث بروز انواع بیماری های جسمی و معلولیت ها در فرزندشان شوند. لازم به ذکر است زمانی احتمال ابتلا به بیماری های ارثی به 2 برابر افزایش می یابدکه زوج نسبت فامیلی دو طرفه داشته باشند. بدین معنا که به طور مثال از یک طرف نسبت پسر عمو و دختر عمو و از طرف دیگر نسبت پسرخاله و دختر خاله داشته باشند. ذکر این نکته هنگام مشاوره های ژنتیک قبل از ازدواج به افرادی که نسبت های فامیلی دارند، بسیار مهم و حیاتی است. ضمن اینکه تصمیم گیری در رابطه با این موضوع همیشه به عهده خود مراجعین است.

تغذیه و ژنتیک:

مواد غذایی می توانند به صورت مستقیم و همچنین بطور غیر مستقیم بر فعالیت ژن ها تاثیر بگذارند. تغذیه سالم در واقع یکی از عوامل حیاتی در تامین سلامت هر شخص و خانواده است. جالب است بدانید تفاوت های ژنتیکی مرتبط با تمایلات غذایی هر شخص است. به نمونه ای را برای درک بهتر این مطلب اشاره می کنیم: سبزیجاتی از قبیل گل کلم، کلم بروکسل، کلم بروکلی و کلم کالی حاوی ماده ای به نام فنیل تیو کاربامید هستند که باعث می شود عده ای این سبزیجات را تلخ و عده ای آن را بدون مزه توصیف کنند. بدیهی است که شخصی که مزه تلخ را حس می کند، دفعات بعد از خوردن این  سبزیجات امتناع می کندو در نتیجه بسیاری از مواد مغذی را دریافت نخواهد کرد. جالب است بدانید برخی از اختلالات ژنتیکی وجود دارند که در آن جذب ویتامین ها در بدن شخص با اختلال مواجه می شود. به عنوان مثال: عیب موجود در تولید فاکتور داخلی معده، می تواند جذب ویتامین های گروه B را با اختلال مواجه سازد. نوعی اختلال وجود دارد که در آن بدن آهن موجود در مواد غذای را جذب نمی کند و یا بیش از اندازه لازم آهن را دریافت دمی کند. این اختلال هموکروماتوز نام دارد.

عوامل محیطی و ژنتیک:

تاثیر عوامل محیطی بر روی ژنتیک همواره مورد توجه و  تحقیق پژوهشگران قرار داشته است. برای درک هرچه بیشتر این موضوع به مثال هایی اشاره می کنیم. فردی را در نظر بگیرید که سابقه خانوادگی بیماری سرطان دارد. در صورتی که این فرد مراقبت هایی از قبیل چکاپ های سالیانه و تغذیه سالم را همواره در برنامه زندگی خود قرار دهد،  احتمال بروز ابتلا به سرطان را در خود به حداقل کاهش می دهد. مثال دیگر شخصی است که اختلالی به نام افسردگی دو قطبی در بستگان درجه دوم وی وجود دارد. در صورتی که این فرد در محیط خانوادگی نرمال، به دور از تنش و اضطراب  و همراه با آرامش رشد کند، بدیهی است که احتمال ابتلا به اختلال افسردگی دو قطبی ددر وی کاهش می یابد؛ چراکه زمینه های بروز این اختلال از بین رفته اند.

در گام بعدی به این سوال پاسخ می دهیم که:

اکثریت مردم تا چه اندازه با مفهوم وراثت و تاثیرات آن در زندگی انسان از دوره جنینی تا بزرگسالی آشنایی دارند؟

آیا آگاهانه اقدام به ازدواج های فامیلی می کنند؟

آیا از عواقب ناگوار و بعضا جبران ناپذیر ازدواج های فامیلی آگاهی دارند؟

آیا اهمیت نقش سبک زندگی سالم بر زندگی فردی را می دانند؟

آیا تابحال تصمیم به تغییر سبک زندگی مخرب داشته اند؟

آشنایی با مفاهیم ابتدایی علم ژنتیک کمک می کند در برخی از مراحل تاثیر گذار زندگی مان، با آگاهی بیشتری اقدام به تصمیم گیری کنیم.